काठमाडौं– देउ पितृ पूज्ने र लुतो फाल्ने आषाढ शुक्लतृतीयालाई साउने संक्रान्ति रुपमा मनाइदै आएको छ । संक्रान्तिको दिन गुरुङ समुदायले पितृको पूजा गरी कुलदेवताको पूजाआराधना गरे भने अन्य समुदायले शुक्रबार साँझ स्थानीयले विभिन्न वस्तुहरु भेला परेर आगो फुकेर अगुल्टो सहित लुतो फालेका छन् ।
ज्योतिषशास्त्रको निणर्यपद्धति अनुसार सौर्यमण्डलका अधिपति सूर्यले मिथुन राशिबाट कर्कट राशिमा सर्ने दिन कर्कट संक्रान्ति समेत भनिन्छ ।
कर्कट संक्रान्तिदेखि सूर्यको दक्षिणायन गति प्रारम्भ हुन्छ । पृथ्वीको उत्तरी गोलाद्र्धमा दिन छोटो र रात लामो हुँदै जान्छ । चन्द्रमा सत्ताईस नक्षत्र मध्ये श्रवण नक्षत्रको नजिकमा गएर आफ्नो सोह्रकलाले पूर्ण भएको दिन श्रावणशुक्लपूर्णिमा कहलाउँने गर्छ ।
२०८३ असार ३२ गते बिहीवारदेखि ठूला ग्रह अर्थात गुरु बृहस्पति अस्त भएका छन् ।
काम्यकर्म अथवा भाकल पूजा बाहेक नित्य नैमित्त्य पूजा गर्न हुन्छ । न्वारन र काजक्रिया भने गर्छन् ।
संस्कृति विद् डा. जगमान गुरुङले आफ्नो सामाजिक संजालमा उल्लेख गरे अनुसार नालमा साउने संक्रान्तिको बिहान स्येउथेब(पितृपूजा) र फैलुनेँब (कुलदेवताको पूजा अराधना) गर्ने परम्परा छ । बेलुका राँको निकालेर अगुल्टो फाल्ने, बन्दुक पड्काएर बढाईँ गर्ने, लुतो लैजा, लुतो लैजा भनेर चिच्याउने र घरको दैलो माथी लोडे (कुकुर डाईने), च्यार्बो( पैय्यूँ), नानम्होस्योँ( धोबिनी फूलको हाँगा), लुत्ते झार, क्ह्रु(पाटे सिउँडि), तिब्रु (भकेम्लो) को काठ आदि वनस्पतिहरु बाँधेर घर बार्ने चलन छ ।
उनका अनुसार धानको रोपाईँ पनि सकभर असार महिना भित्रै र कसैगरी सकिएन भने साउनेसंक्रान्तिका दिन बेलैमा रोपाईँको मैजारो गरेर साँझमा अगुल्टोले फेला पार्छ भनेर खेतलाहरु पनि छिट्टै घर भित्रिन्छन् ।
साउने संक्रान्तिको भोलिपल्ट शनिबार अर्थात २ गते अगुल्टो बार्छन् र मेल जाँदैनन् । शनिबार भूमे पूजा गर्छन् र चेलीबेटीलाई साउने संक्रान्तिको भात ख्वाएर चाड मान्छन् । लुतो फालेपछि विभिन्न फंगस र भाइरसहरु सफाइ हुने जनविश्वास छ । घरबार गरेर धूप धूवाँर गरेपछि घर भित्र रोगको कीटाणु छिर्दैन । कुल–पितृमानेपछि शक्ति प्राप्त हुन्छ । चेलीबेटी बोलाएर चाड मानेपछि काममा आनन्दि प्राप्त हुन्छ । साउने संक्रान्तिको साँझ राँको निकालेर अगुल्टो फालेर लुतो फाल्ने चलन कर्णाली क्षेत्रको पुरानो सिँजा संस्कृतिको विशेषता छ । किनभने साउने संक्रान्तिका दिन राँको निकालेर अगुल्टो फाल्दछ, त्यहाँसम्म सिजापतिको मुलुक हो भन्ने मान्यता अद्यपी छ ।
साउने संक्रान्तिमा अगुल्टो फालेर लुतो फाल्ने प्रचलनले विदेशमा पनि नेपाली संस्कृतिलाई व्यापक बनाएको छ । यसरी हाम्रा चाड पर्वहरु वैज्ञानिक र राष्ट्रियताको भावनाले भरिपूर्ण छन् । त्यसैले दिक्क नमानिकन आफ्नो सनातन कुलधर्ममा अडिएर चाड पर्व मनाएर मानसिक एवं शारीरिक रूपले स्वस्थ रहन आग्रह गरेका छन् ।
प्रतिक्रिया