काठमाडौं– ग्यासको आपूर्ति सहज बनाउन माग गर्दै विद्यार्थीहरूले शुक्रबार माइतीघरमा प्रदर्शन गरेका छन् ।
बबरमहलमा रहेको नेपाल आयल निगम अगाडि संयुक्त विद्यार्थी आन्दोलनले उपभोक्तालाई छिटो ग्यास आपूर्ति गर्न माग गर्दै प्रदर्शन गरेका थिए । प्रदर्शनमा सहभागीहरूले छिटो ग्यासआपूर्ति गर्न र नभए वैकल्पिक व्यवस्था गर्न पर्ने, कालोबजारी नियन्त्रण गर्नपर्ने, आकासीयको मूल्यवृद्धि तुरुन्त नियन्त्रण गर्न माग गर्दै नारा लगाएका थिए । प्रदर्शनमा सहभागीहरूले खाली सिलिन्डर समेत प्रदर्शन गरेका थिए ।
बजारमा ग्यासका लागि उपभोक्ताले घण्टौं लाइन बस्नुपर्ने, आफूले खोजेको ब्रान्ड नपाउने र कतिपय ठाउँमा खाली सिलिन्डर बोकेर पसल–पसल धाउनुपर्ने अवस्था देखिएको छ । कतिपयले ग्यास नपाएर आत्महत्याको प्रयास गरेका थिए । स्रोतका अनुसार ग्यास वितरणमा सिमित टोकन बाँढ्ेपछि कतिपय रित्तै फर्किन परेको थियो । त्यसैगरी ग्यासमा बढी पैसातिर्नु परेको, माथिल्लो तहका व्यक्तिहरुलाई ग्यास घरमै पुग्ने गरेको ग्यास वितरणमा देखिएको थियो ।
निगमको पछिल्लो तथ्यांकले भने मुलुकमा ग्यासको आयात र आपूर्ति पूर्ण रूपमा रोकिएको अवस्था नरहेको देखाउँछ ।
अहिलेको समस्या ग्यासको कुल आयात अभावभन्दा पनि वितरण प्रणाली, मौसमी माग, ढुवानी र बजार व्यवस्थापनसँग बढी सम्बन्धित रहेको प्रश्न उठाएको छ ।
नेपालमा सामान्य अवस्थामा महिनामा करिब ४५–४६ हजार मेट्रिक टन एलपी ग्यास आवश्यक पर्छ ।
१४ दशमलव २ किलोको एउटा घरेलु सिलिन्डरलाई आधार मान्दा यो परिमाण करिब ३२ लाख सिलिन्डरबराबर हुन्छ । औसतमा दैनिक १ लाख सिलिन्डर बराबरको ग्यास नेपाली बजारमा आवश्यक पर्छ ।
जाडो मौसममा खाना पकाउनेसँगै पानी तताउन ग्यासको प्रयोग बढ्ने भएकाले माग हुने भएकाले यसको माग १५ प्रतिशतसम्म वृद्धि हुने गरेको निगमले जनाएको छ । आयात भइरहेको ग्यास उपभोक्ताको चुलोसम्म सहज रूपमा किन पुग्दैन भन्ने प्रश्न उठिरहेको छ । इण्डियाबाट ग्यास आउनै छाडेको भन्ने हल्ला फैलाएर ग्यासको आयात नघटेको निगमले जनाएको छ ।
महिनामा ४५ हजार टन ग्यास खपत
नेपालको ग्यास बजार महिनामा ४५–४६ हजार टन एलपी ग्यास खपत हुने अनुमान छ । ४५ हजार टनलाई १४.२ किलोग्रामका घरेलु सिलिन्डरमा हिसाब गर्दा करिब ३१ लाख ७६ हजार सिलिन्डर हुन्छ । यसलाई वार्षिक रूपमा हेर्दा नेपालमा ५ लाख ४० हजार टनभन्दा बढी एलपी ग्यास आवश्यक पर्ने अवस्था देखिन्छ ।
ग्यासको मूल्य र आपूर्ति दुवै अन्तर्राष्ट्रिय बजार तथा भारतसँगको आपूर्ति व्यवस्थासँग प्रत्यक्ष जोडिएका छन् ।
ग्यासमा ५ अर्बभन्दा बढी विदेशिंदै
एलपी ग्यासमा नेपालको निर्भरता केवल उपभोक्ताको भान्सासम्म सीमित विषय होइन । यसले नेपालको व्यापार घाटा र विदेशी मुद्रा बाहिरिने अवस्थालाई प्रत्यक्ष प्रभावित गर्छ । आर्थिक वर्ष २०८२÷८३ मा नेपालले करिब ५ लाख ५४ हजार ६१२ मेट्रिक टन एलपी ग्यास आयात गरेको थियो । त्यसका लागि ६२ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ बराबरको रकम बाहिरिएको तथ्यांक छ ।
यसलाई मासिक औसतमा हेर्दा नेपालले एलपी ग्यास आयातका लागि मात्रै करिब ५ अर्ब २० करोड रुपैयाँ प्रत्येक महिना विदेश पठाइरहेको देखिन्छ ।
ग्यासको विकल्प
नेपालमा जलविद्युत् उत्पादन तीव्र रूपमा बढिरहेको छ । अर्कोतिर खाना पकाउन ठूलो परिमाणमा आयातित ग्यास प्रयोग भइरहेको छ ।
नेपालले खाना पकाउने ऊर्जामा अझै दशकौँसम्म आयातित ग्यासमै निर्भर रहने कि विद्युतलाई विकल्पका रूपमा अघि बढाउने भनेर सोच्नु पर्ने विज्ञहरुले जोड दिएका छन् ।
बजामार इन्डक्सन तथा अन्य विद्युतीय चुलोको प्रयोग बढाउन सके एलपी ग्यासको आयात घटाउन सकिने छ । घरायसी खाना पकाउने ऊर्जाको केही हिस्सा मात्रै बिजुलीतर्फ सार्न सकिएमा वार्षिक ग्यास आयात घटाउन सकिने सम्भावना छ ।
प्रतिक्रिया